Uygulamalı Davranış Analizi Davranış Belirleme ve Kayıt Tutma - EĞİTİMM

Uygulamalı Davranış Analizi Davranış Belirleme ve Kayıt Tutma

Uygulamalı davranış analizi problem davranışı yok etmek için kullanılan çok faydalı bir yöntemdir. Bugün hedef davranış nasıl belirlenir ve kayıt nasıl tutulur bunlara gözatacağız. Hedef davranışımız değiştirmek istediğimiz problem olarak gördüğümüz davranıştır. Sosyal önemi olan ve değiştirilmesi hedeflenen davranıştır.

Hedef davranış belirlenirken dikkat edilmesi gerekli öğeler

Birey ve/veya çevresi açısından işlevsel olmalı. Bireye doğal ortamlarda pekiştireç sağlamalı. Daha karmaşık beceriler için önkoşul nitelik taşımalı. Toplumsal yaşama katılımı kolaylaştırmalı. Bireyin ne yapmayacağını değil ne yapacağını belirtmeli.
Hedef davranışı belirlerken

Çocuk/birey ile görüşülebilir. Bireyin yaşamındaki önemli kişilerden bilgi alınabilir. Ölçü araçları uygulanabilir. Birey doğrudan gözlenebilir.

Hedef davranışı ölçme ve kaydetme

Bir davranışı ölçebilmek için ilk aşama davranışı iyi bir şekilde tanımlamaktır. Çünkü iyi tanımlanmamış bir davranış için iki kişinin anlaşması oldukça güçtür. Ayrıca iyi tanımlanmamış bir davranışı ölçmek pek mümkün olmayabilir.
İyi bir tanımın şu üç ölçütü karşılaması gerekir.
1- Yeterince açık olmalıdır. Tanım herhangi biri tarafından okunduğunda yazan kişi ile anlaşabilmelidir.
2- Tanımda davranışı sınırları çizilmelidir.
3- Tanım mutlaka nesnel olmalı. Yani davranışın gözlenebilir özellikleri ifade edilmeli.
13 Hedef davranışlarının kaydedilmesinin iki amacı vardır.
1- Davranışı değiştirmek için etkili yöntemi belirlemeye zemin hazırlar.
2- Davranışı değiştirmek için yapılan uygulamanın etkili olup olmadığını belirlemeye hizmet eder.

Kayıt teknikleri

1- ABC kaydı.
2- Kalıcı davranış ürünü kaydı
3- Fotoğraf ve video ile kayıt.
4- Kontrol listeleri ile davranış kaydı.

ABC KAYIT FORMU ÖRNEĞİ

ABC KAYDI Davranış öncesi ve sonrasında neler olup bittiğine ilişkin, ayrıntılı biçimde veri toplamak için doğrudan gözlemlere yer veren kayıt türüdür. ABC kaydı ile hedef davranışa/davranışlara karar verilir.

Davranış öncesi——–Davranış————Davranış sonrası
Tarih:
Süre:
Öğrencinin adı:
Gözleyenin adı:
Ortam
Davranış öncesi
Davranış
Davranış sonrası
‘’Çocuklar yerlerinde oturuyorlar. Y:öğr. “Günaydın Ayşe” dedi.Y.öğr. Gelip yerine oturmasını söyledi. Ayşe sınıfa girdi. Ayşe yerine oturmadı. Masanın altına yattı.’’ Gibi örnek verilebilir.

Kalıcı davranış ürünü kaydı

Haftalık hece testinde doğru sözcük sayısı, bilgisayar klavyesi ile yazılan doğru sözcük sayısı, öğrencinin resminde yer alan perspektif sayısı gibi pek çok akademik davranış kalıcı ürünü olan davranışlardır. Bu tür davranışların ürünleri kayıt edilir.
Kalıcı ürünleri ölçmek için dikkat edilmesi gereken üç ilke vardır:
Hedef davranışın her meydana gelişi aynı kalıcı ürünle sonuçlanmalıdır. Kalıcı ürün yalnızca hedef davranışın sonucunda ortaya çıkmalıdır. Eğer kalıcı ürünü kayıt ederken araç-gereç kullanılacaksa, bunlar hedef davranışı etkilememelidir.

Kalıcı ürün kaydı yapılabilecek davranışlara örnekler:
Oturma odasında bırakılan eşya/giysi sayısı Bulaşıkların yıkanıp yıkanmadığı Oyuncakların yere atılıp atılmadığı Lambaları söndürülüp söndürülmediği Halının ya da yatağın ıslatılıp ıslatılmadığı Çocuğun saçının taranıp taranmadığı Hatalı üretilen parçalar Yanlış park edilen araçlar Şiddetli yağıştan sonra kar ve buzun temizlenip temizlenmediği Önemli Not: Bir davranışı kayıt etmek için harcadığınız çaba o davranışı gerçekten değiştirme isteğiniz ile yakından ilgilidir.

FOTOĞRAF VE VİDEO İLE KAYIT

Zaman zaman kalıcı ürünlerin daha da kalıcılığını sağlamak amacı ile fotoğraflar ve video kayıtları kullanılabilir. Örneğin: Tırnak yeme davranışını değiştirmeyi hedefliyorsanız. Düzenli aralıklarla öğrencinin ellerinin fotoğrafını çekebilirsiniz. Tırnak boyunu cetvelle ölçerek kayıt eder. Fotoğraf kanıtlarını kullanabilirsiniz. Bir başka örnek olarak öğrencilerin legolarla yaptıkları ürünleri fotoğraflayabilirsiniz.

KONTROL LİSTELERİ İLE DAVRANIŞ KAYDI

Öğretmenler tarafından kolayca kullanılabilir. Ancak kontrol listeleri oluşturulurken davranış yaptı/yapmadı, doğru/yanlış, uygun/uygun değil gibi kategorilere ayrılmalıdır. Özellikle güvenlik gerektiren işlerin kaydında uygundur. Çocukları kendi odalarını ya da masalarını temizlemeleri, bir tabağa yerleştirilecek yiyecekleri yeri ve sırası (yiyecek hazırlama) gibi davranışlar kayıt edilebilir.

DAVRANIŞ KAYDI TEKNİKLERİ

Olay Kaydı:

En pratik ve en kullanışlı kayıt etme süreçlerinden biri sıklık sayma ya da olay kaydıdır. Bu kayıt türünde gözlemci belirlenen gözlem zamanı boyunca oluşan davranışların kaç kez oluştuğunu sayar.
Davranışları sayma;
Davranışın açık başlangıç ve bitişi olduğunda oldukça kullanışlıdır. Eğer davranış bazen 10sn. Bazen de 10 dakika sürüyorsa olay kaydı bu tür davranışlar için uygun değildir. Davranış çok sık meydana geliyorsa, davranışı bütün bir zaman diliminde izlemedikçe saymak mümkün değilse olay kaydı uygun değildir.

SÜRE KAYDI
Hedef davranışın ne kadar süre ile devam ettiğinin belirlenmesi amacıyla tutulan kayıtlardır. İki türü vardır.Gözlem süresinde gerçekleşen her bir davranışın süresi kayıt edilebilir.Gözlem süresinde gerçekleşen tüm davranışların toplam süresi kayıt edilebilir. Süre kaydı yaparken kronometreli ya da dijital bir saat en iyi araçtır. Zamanı gösteren video kayıtları incelenerek, süre kaydı yapılabilir. Süre kaydında, gözlemci davranışın tamamlanmasına en yakın saniye, dakika ya da çeyrek saati kayıt etmeyi tercih edebilir.

Gözlem süreleri eşitse tepki süreleri doğrudan grafiğe işlenebilir.
Süre kaydında; Gözlem süreleri eşitse tepki süreleri doğrudan grafiğe işlenebilir. Gözlem süreleri eşit değilse tepki oranı hesaplanır. Teki oranı=tepki süresi/gözlem süresi

Bekleme Süresi Kaydı Bazı durumlarda bir uyaranla davranışın başlaması ya da tamamlanması arasında geçen süreyi belirlemek önemlidir. Bekleme süresi kaydı süre kaydındaki ilkeler dikkate alınarak tutulur.vBir çağrının ulaşması ile cevaplanması arasındaki süre.
Örnekler: Öğretmenin “yerine otur” demesinden sonra öğrencinin yerine oturması arasında geçen süre. Bir lokantada yemeklerin sipariş edilmesinden sonra yemek servisi arasındaki süre. Bir çağrının ulaşması ile cevaplanması arasındaki süre.“odanı temizle” yönergesi ile işin tamamlanması arasındaki süre. (Sürenin uygun olmadığı durumlarda gerekebilir)

Yaklaşık kayıt teknikleri

  • Zaman aralığı kaydı
  • Bütüncül zaman aralığı kaydı
  • Kısmi(parçalı) zaman aralığı kaydı
  • Anlık zaman örneklemi kaydı.

Zaman aralığı kaydı Gözlem süresi eşit zaman aralıklarına bölünerek, bu aralık içinde davranışın oluşup oluşmamasının kayıt edilmesidir.
Örneğin: iki dakikalık bir gözlemde “Öğrencinin önündeki işe dikkat etmesi” kayıt ediliyor olsun, D -10sn Öğr. Gözlem süresinin %50’sinde işe dikkat etmiştir. 6/12 x 100= %501 dakika

Bütüncül Kayıt Belirlenen zaman aralığı süresince, davranış devam ediyorsa o davranış “var” kabul edilir. Davranış aralık süresince devam etmiyorsa “yok” kabul edilir.

Kısmi (parçalı) kayıt Belirlenen zaman aralığı içinde davranış gerçekleşmişse “var” kabul edilir. Davranışın gerçekleşme sayısı ya da süresi önemli değildir.

Anlık Zaman Örneklemi Kaydı
Gözlem süresi 1-10 dakikalık zaman aralıklarına bölünür ve zaman aralığı sonunda gözlenerek davranışın gerçekleşip gerçekleşmediği kayıt edilir. Bu yöntem ile birden çok sayıda davranış aynı anda kayıt edilebilir.

Anlık Zaman Örneklemi Veri Toplama Çizelgesi
Gözlenen:
Tarih:
Gözleyen
Hedef davranış:
5dk 10dk 15dk 20dk 25dk 30dk Oyuncakla oynama
Tepki sayısı/gözlem sayısı X 100= Tepki yüzdesi Tepki sayısı/gözlem sayısı= Tepki oranı

Çocuğum Hiperaktif Mi?

Sen ne düşünüyorsun?

%d blogcu bunu beğendi: